لالش
لالش کە لە دۆڵێکی شاخاویدا هەڵکەوتووە، دڵی ڕۆحیی ئایینی ئێزدی و پیرۆزترین شوێنی زیارەتی ئێزدییەکانی سەرتاسەری جیهانە. چاوەڕوان دەکرێت هەموو ئێزدییەک لانیکەم جارێک لە ژیانیدا سەردانی لالش بکات.
سەردانکەران بە پێی پەتی بە دۆڵە پیرۆزەکەدا دەڕۆن و پەرستگا کۆنەکان، کانییە پیرۆزەکان، حەوشە ڕێوڕەسمییەکان و دارە زەیتوونە چەند سەد ساڵەکانی دەگەڕێن، و لە هەمان کاتدا دەربارەی باوەڕ، نەریت و میراتی کەلتووریی دەوڵەمەندی یەکێک لە کۆنترین ئایینە ماوەکانی جیهان فێر دەبن.
ئەم ئەزموونە دەرفەتێکی بێهاوتا دەدات بۆ تێگەیشتن لە مێژووی ئێزدی، هێما ئایینییەکان و خۆڕاگریی بەردەوامی کۆمەڵگەکە، هەموو ئەمانەش لە کاتێکدا ڕێز لە نەریت و داب و نەریتی ئەم شوێنە پیرۆزە دەگیرێت.
ئەلقۆش
ئەلقۆش کە لەسەر لاپاڵی چیاکان بەسەر دەشتی نەینەوادا هەڵکەوتووە، یەکێکە لە کۆنترین شارۆچکە مەسیحییەکانی مێزۆپۆتامیا کە بە بەردەوامی ئاوەدان بووە.
شەقامە تەسکەکانی، کڵێسا مێژووییەکانی و خانووە بەردینە نەریتییەکانی نزیکەی دوو هەزار ساڵ مێژووی مەسیحی نیشان دەدەن. شارۆچکەکە لە مێژەوە ناوەندێکی کڵێسای کاتۆلیکیی کلدانی بووە و هێشتا شوێنێکی گرنگی زیارەت و ژیانی ئایینییە.
لە کاتی گەشتەکەدا، میوانان کڵێسا مێژوویی و گەڕەکە نەریتییەکانی ئەلقۆش دەگەڕێن پێش سەردانیکردنی دێری ڕەبەن هورمزی سەرسوڕهێنەر، کە بە شێوەیەکی سەرنجڕاکێش لە هەڵدێرەکانی سەرووی شارۆچکەکەدا هەڵکەندراوە. دێرەکە لە سەدەی حەوتەمدا دامەزراوە و بۆ سەدان ساڵ یەکێک بوو لە گرنگترین ناوەندەکانی کڵێسای ڕۆژهەڵات و دواتر کڵێسای کاتۆلیکیی کلدانی.
گەشتەکە هەروەها سەردانێک بۆ مەزار و کەنیشتەی پێغەمبەر نەحوم لەخۆدەگرێت کە بەم دواییانە نۆژەن کراوەتەوە، یەکێک لە گرنگترین شوێنە میراتییە جوولەکەکانی هەرێمی کوردستان. ئەم شوێنە کە لە نەریتی جوولەکەدا وەک شوێنی ناشتنی نەحومی پێغەمبەری تەورات ڕێزی لێدەگیرێت، شایەتییەکی سەرنجڕاکێشە بۆ فرەیی ئایینیی دەوڵەمەند و میراتی کەلتووریی هاوبەشی ناوچەکە.
بە درێژایی ڕۆژەکە، سەردانکەران تێڕوانینێک وەردەگرن دەربارەی مێژوو، زمان، نەریت و بوونی بەردەوامی ئەو کۆمەڵگە مەسیحی و جوولەکانەی کە بۆ سەدان ساڵ ئەم دیمەنە سەرنجڕاکێشەیان داڕشتووە.
ئەلقۆش و دێری مار مەتی
ئەم گەشتە میراتی دەوڵەمەندی مەسیحیی باکووری مێزۆپۆتامیا لە ڕێگەی دوو لە گرنگترین شوێنە مێژووییەکانییەوە دەگەڕێت.
گەشتەکە لە ئەلقۆش دەست پێدەکات، کە سەردانکەران کڵێسا مێژوویی و گەڕەکە مەسیحییە نەریتییەکانی شارۆچکەکە دەگەڕێن پێش ئەوەی بچن بۆ دێری مار مەتیی سەرسوڕهێنەر، کە بە شێوەیەکی سەرنجڕاکێش لەسەر چیای ئەلفاف بەسەر دەشتی نەینەوادا هەڵکەوتووە.
مار مەتی کە لە سەدەی چوارەمی زایینیدا دامەزراوە، یەکێکە لە کۆنترین دێرە مەسیحییەکانی جیهان کە بە بەردەوامی ئاوەدان بووە. نمێژگە کۆنەکان، ژوورەکانی ڕاهیبەکان، حەوشەکان و دیمەنە سەرسوڕهێنەرەکانی تێڕوانینێکی لەبیرنەکراو دەدەن دەربارەی نزیکەی حەڤدە سەدە ژیانی ڕاهیبایەتی.
بە یەکەوە، ئەلقۆش و مار مەتی چیرۆکی خۆڕاگریی سەرنجڕاکێشی مەسیحییەت لە مێزۆپۆتامیادا دەگێڕنەوە، لە کۆتایی سەردەمی کۆنەوە تا ئەمڕۆ.
لالش و ئەلقۆش
ئەم گەشتە یەک ڕۆژە تەواوە دوو لە گرنگترین ناوەندە ئایینییەکانی هەرێمی کوردستان کۆدەکاتەوە.
بە دەستپێکردن لە لالش، سەردانکەران ناساندنێک بۆ ئایینی ئێزدی و نەریتە پیرۆزەکانی وەردەگرن پێش ئەوەی بەردەوام بن بۆ ئەلقۆش، کە یەکێک لە کۆنترین کۆمەڵگە مەسیحییەکانی مێزۆپۆتامیا دەدۆزنەوە.
بە یەکەوە، ئەم دوو شوێنە دەرفەتێکی سەرنجڕاکێش دەڕەخسێنن بۆ گەڕان لەو فرەیی ئایینییەی کە هەزاران ساڵە تایبەتمەندیی باکووری مێزۆپۆتامیایە، و دیدارێکی پڕ مانا لەگەڵ هەردوو ئایینە زیندووەکە و میراتە کەلتوورییە دەوڵەمەندەکەیان پێشکەش دەکەن.
شاخەوانیی میراتی پیرۆز: شووش
لە نێوان چیاکانی زاگرۆسدا گوندە مێژووییەکەی شووش شاراوەتەوە، کە سروشت و ڕۆحانییەت بۆ سەدان ساڵ تێیدا تێکەڵ بوون.
شاخەوانییەکە لە تەکیەی شەمسەدینەوە دەست پێدەکات، کە تەریقەتێکی سۆفیی چالاکی تێدایە و نەریتەکانی هێشتا ژیانی ڕۆحیی گوندەکە دادەڕێژن. لە نزیکیەوە کەنیشتەیەکی مێژوویی هەیە کە بە وردی نۆژەن کراوەتەوە و یادەوەریی ئەو کۆمەڵگە جوولەکانەی کوردستان دەپارێزێت کە جاران گەشەیان کردبوو.
لەوێوە، ڕێگاکە بە ناو چیاکاندا بەردەوام دەبێت بۆ وێرانەکانی دێری مار عەودیشۆ، یەکێک لە گرنگترین شوێنە ڕاهیبایەتییە مەسیحییە سەرەتاییەکانی ناوچەکە. دێرەکە کە هەڵدێرە کلسییە سەرنجڕاکێشەکان و دیمەنی ئارامی شاخاوی دەوریان داوە، تێڕوانینێکی سەرسوڕهێنەر دەدات دەربارەی مێژووی ئایینیی دەوڵەمەندی ناوچەکە.
ئەم شاخەوانییە بێهاوتایە میراتی ئیسلامی، جوولەکە و مەسیحی لە یەک دیمەندا کۆدەکاتەوە، و دەیکاتە یەکێک لە پڕماناترین ئەزموونە کەلتوورییەکانی هەرێمی کوردستان.